સાંધાનો દુખાવો એ સામાન્ય પરિસ્થિતિ છે જે શરીરના સાંધાઓમાં સોજો, જડતા (stiffness) અને પીડા પેદા કરે છે. સાંધા એ હાડકાંનું મુખ્ય જોડાણ છે, જે ચાલવામાં, ઊભા રહેવામાં અને દૈનિક કાર્યો કરવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. સાંધાનો દુખાવો હળવો હોઈ શકે છે અથવા ગંભીર બનીને જીવનની ગુણવત્તાને અસર કરે છે, ખાસ કરીને વૃદ્ધાવસ્થામાં.

સાંધાના દુખાવાના લક્ષણોમાં સાંધા પર પીડા, હલનચલનમાં મુશ્કેલી, સાંધામાં સોજો, થાક અને લાલાશ જોવા મળે છે. કેટલીકવાર પીડા શરીરના અન્ય ભાગોમાં, જેમ કે પગ, હાથ અથવા કમર સુધી ફેલાઈ શકે છે. આ લક્ષણો પર સમયસર ધ્યાન ન આપવાથી તે વધુ ગંભીર બની શકે છે. સાંધામાં દુખાવાનું મુખ્ય કારણ આર્થરાઇટિસ, ઓસ્ટિયો આર્થરાઇટિસ, રુમેટોઇડ આર્થરાઇટિસ, ઈજાઓ, સ્નાયુઓની નબળાઈ, ખોટી પોઝિશન અને અયોગ્ય જીવનશૈલી હોઈ શકે છે. ઉંમર વધવા સાથે સાંધાના હાડકાં નબળા થવાથી પણ દુખાવો વધે છે.

પ્રાથમિક ઉપચારમાં આરામ, ગરમ અથવા ઠંડા પેકનો ઉપયોગ, પીડા નિવારક દવા અને હળવી કસરત (stretches) મહત્વપૂર્ણ છે. સાંધાના સ્નાયુઓ મજબૂત કરવા માટે સ્ટ્રેન્થનિંગ એક્સરસાઇઝ અને હળવું સ્ટ્રેચિંગ લાભદાયક છે. ખોટી આદતો ટાળવી અને યોગ્ય પોઝિશન જાળવવી પણ જરૂરી છે. જ્યારે ઘરગથ્થુ ઉપાય પૂરતા ન થાય, ત્યારે ડોક્ટર ઇમેજિંગ (X-ray, MRI) દ્વારા નિદાન કરે છે અને ફિઝિયોથેરાપી, દવા, મેડિકલ પ્રોસિજર અથવા ગંભીર કેસમાં સર્જરી સૂચવે છે. યોગ્ય સારવારથી પીડા ઘટાડવામાં અને સાંધાની કાર્યક્ષમતા સુધારવામાં મદદ મળે છે.

સારવાર પછી, આરામ, ડોક્ટરે સૂચવેલી દવા, નિયમિત કસરત અને પોષક આહાર મહત્વપૂર્ણ છે. આ પગલાં અપનાવવાથી દુખાવો ફરી થતો અટકાવી શકાય છે અને સાંધાનું સ્વાસ્થ્ય જાળવી શકાય છે. નિયમિત ચેકઅપથી ગંભીર સમસ્યાઓ ટાળી શકાય છે. આજના વ્યસ્ત જીવનમાં સાંધાનો દુખાવો સામાન્ય તકલીફ બની ગયો છે, પરંતુ સમયસર નિદાન, યોગ્ય સારવાર અને જીવનશૈલીમાં ફેરફારો દ્વારા તેને નિયંત્રિત કરી શકાય છે. યોગ્ય પગલાં અપનાવી વ્યક્તિ આરામદાયક, સ્વસ્થ અને કાર્યક્ષમ જીવન જીવી શકે છે અને સાંધા સંબંધિત ગંભીર સમસ્યાઓથી મુક્ત રહી શકે છે.