એપેન્ડિક્સ એ પેટમાં આવેલું નાની કોથળી (પાઉચ) જેવું અંગ છે જે જઠરાંત્રિક પ્રણાળીમાં સ્થિત હોય છે.જ્યારે એપેન્ડિક્સમાં સોજો થાય છે, ત્યારે તેને એપેન્ડિસાઇટિસ કહેવામાં આવે છે. આ એક ગંભીર તકલીફ બની શકે છે અને સમયસર સારવાર ન મળે તો જીવ માટે જોખમરૂપ બની શકે છે. આ પરિસ્થિતિ સામાન્ય રીતે ખોરાકના કણો ફસાઈ જવા, બેક્ટેરિયલ સંક્રમણ અથવા આંતરડામાં અવરોધના કારણે થાય છે.

એપેન્ડિક્સના લક્ષણોમાં પેટના જમણી બાજુના નીચેના ભાગમાં તીવ્ર પીડા, પેટ ફૂલવું, ઉલટી, ભૂખમાં ઘટાડો, તાવ અને ક્યારેક ડાયરિયા અથવા કબજિયાત શામેલ છે. શરૂઆતમાં પીડા હળવી હોઈ શકે છે, પરંતુ સમયસર સારવાર ન મળે તો તે ઝડપથી વધે છે અને ઇમર્જન્સી સ્થિતિ સર્જી શકે છે. એપેન્ડિસાઇટિસ થવાનું મુખ્ય કારણ આંતરડામાં અવરોધ, ફૂગ, બેક્ટેરિયા અથવા ખોરાકના ન પચેલા તત્વો હોઈ શકે છે. જો લક્ષણોને અવગણવામાં આવે, તો એપેન્ડિક્સ ફાટીને પેટની અંદર સંક્રમણ ફેલાવી શકે છે, જેને પેરિટોનાઇટિસ કહેવામાં આવે છે, જે જીવલેણ સાબિત થઈ શકે છે.

પ્રાથમિક ઉપચારમાં ડોક્ટર લક્ષણોનું મૂલ્યાંકન, રક્ત અને યુરિન ટેસ્ટ અને અલ્ટ્રાસાઉન્ડ કે CT સ્કેન દ્વારા નિદાન કરે છે. એ મુજબ તાત્કાલિક સર્જરી (એપેન્ડેક્ટોમી) ની સલાહ આપવામાં આવે છે. સમયસર સર્જરીથી દર્દી ઝડપથી સાજો થઈ શકે છે અને ગંભીર જટિલતાઓ ટાળી શકાય છે.

સર્જરી પછી યોગ્ય આરામ, પોષક આહાર, હળવો વ્યાયામ અને દવાઓ લેવી ખૂબ જ જરૂરી છે. આ પગલાં અપનાવવાથી શરીર સ્વસ્થ રહે છે અને ઝડપી રિકવરીમાં મદદ મળે છે. દર્દીને બળતરા, પેટ ફૂલવું અને અન્ય લક્ષણો ધ્યાનમાં રાખવા માટે ડોક્ટરની સલાહ લેવી આવશ્યક છે. એપેન્ડિક્સ સમયસર ન દૂર કરવામાં આવે તો તે ફાટીને પેટની અંદર સંક્રમણ ફેલાવી શકે છે, જેના કારણે ગંભીર તકલીફો ઊભી થઈ શકે છે. તેથી કોઈપણ દુખાવો અથવા અસ્વસ્થતા અનુભવાય ત્યારે તરત જ તબીબી તપાસ કરવી જોઈએ.

આજના વ્યસ્ત જીવનમાં એપેન્ડિસાઇટિસ એક સામાન્ય પરંતુ ગંભીર તકલીફ બની શકે છે. સમયસર નિદાન અને યોગ્ય સારવાર સાથે વ્યક્તિ આરામદાયક, સ્વસ્થ અને સલામત જીવન જીવી શકે છે. નિયમિત ચેકઅપ અને આરોગ્ય પર ધ્યાન આપવાથી ભવિષ્યમાં આવું જોખમ ટાળી શકાય છે.