સીઝેરિયન એ બાળકને જન્મ આપવાની એક સર્જિકલ પ્રક્રિયા છે, જેમાં માતાના પેટ અને ગર્ભાશય પર ઓપરેશન કરીને બાળકને બહાર કાઢવામાં આવે છે. સામાન્ય રીતે, જ્યારે નોર્મલ ડિલિવરી શક્ય ન હોય અથવા માતા અને બાળકના સ્વાસ્થ્ય માટે કોઈ જોખમ હોય, ત્યારે જ સીઝેરિયન પદ્ધતિ અપનાવવામાં આવે છે. આજના સમયમાં આધુનિક તબીબી સુવિધાઓને કારણે આ પ્રક્રિયા ખૂબ જ સુરક્ષિત અને અસરકારક બની ગઈ છે.

સીઝેરિયન કરવાના મુખ્ય કારણો:

• બાળકની પોઝિશન યોગ્ય ન હોવી (બાળક આડું કે ઊંધું હોવું).

• ગર્ભમાં પાણીની માત્રા (એમ્નિઓટિક ફ્લુઇડ) ખૂબ ઓછી કે વધારે હોવી.

• બાળકના ગળામાં ગર્ભનાળ (Cord) વીંટળાઈ જવી.

• બાળકનું વજન વધારે હોવું.

• માતાને અન્ય કોઈ ગંભીર બીમારી કે સ્વાસ્થ્ય સંબંધી જટિલતાઓ હોવી.

• અગાઉની ડિલિવરી સીઝેરિયન દ્વારા થયેલી હોવી.

પ્રક્રિયા: સીઝેરિયન દરમિયાન માતાને સામાન્ય રીતે સ્પાઇનલ કે એપિડ્યુરલ એનસ્થેશિયા આપવામાં આવે છે, જેથી શરીરનો નીચેનો ભાગ સુન્ન થઈ જાય અને માતા પીડા અનુભવ્યા વગર બાળકને જન્મ આપી શકે. આ ઓપરેશન અનુભવી ડોક્ટરોની ટીમ દ્વારા ગણતરીની મિનિટોમાં જ પૂર્ણ કરવામાં આવે છે. આ પદ્ધતિનો સૌથી મોટો ફાયદો એ છે કે જટિલ પરિસ્થિતિઓમાં તે માતા અને બાળક બંને માટે જીવનરક્ષક સાબિત થાય છે.

સીઝેરિયન પછીની સંભાળ (Recovery): સીઝેરિયન પછી માતાએ નોર્મલ ડિલિવરીની સરખામણીએ થોડી વધુ કાળજી લેવી પડે છે:

• આરામ: ઓપરેશન પછી શરીરને પૂર્વવત થવામાં સમય લાગે છે, તેથી પૂરતો આરામ કરવો અને ભારે કામથી દૂર રહેવું જરૂરી છે.

• આહાર અને દવા: ડોક્ટરની સલાહ મુજબ પૌષ્ટિક આહાર અને નિયમિત દવાઓ લેવી જોઈએ જેથી ટાંકા ઝડપથી રુઝાઈ જાય.

• સ્તનપાન: શરૂઆતમાં માતાને સ્તનપાન કરાવવામાં થોડી મુશ્કેલી પડી શકે છે, પરંતુ યોગ્ય પોઝિશન અને પરિવારના સહકારથી તે સરળ બની જાય છે.

• બાળકની સંભાળ: બાળક માટે સીઝેરિયન સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત છે, ક્યારેક શરૂઆતમાં તબીબી દેખરેખની જરૂર પડી શકે છે.