મેદસ્વીતા (Obesity) એ આજના યુગની સૌથી ગંભીર આરોગ્ય સમસ્યાઓમાંની એક છે, જે જીવનશૈલી અને ખોરાકની આદતો સાથે સીધો સંબંધ ધરાવે છે. જ્યારે શરીરમાં જરૂરી કરતા વધુ ચરબી એકઠી થવા લાગે છે ત્યારે તે અનેક પ્રકારના શારીરિક તથા માનસિક રોગોનું કારણ બને છે. વધતા વજનને કારણે હૃદયના રોગો, ડાયાબિટીસ, બ્લડ પ્રેશર અને સાંધાના રોગો ઝડપથી વધે છે. આ સમસ્યા માત્ર શહેરોમાં જ નહીં પરંતુ ગામડાંઓમાં પણ ધીમે ધીમે ફેલાતી જાય છે. મેદસ્વીતા મોટા ભાગે ખોરાકની ખોટી આદતોને કારણે થાય છે. વધારે તેલ-મસાલાવાળો ખોરાક, જંક ફૂડ, મીઠાઇઓ અને ફાસ્ટ ફૂડનું સેવન શરીરમાં વધારાની ચરબી એકત્રિત કરે છે. સાથે સાથે વ્યાયામનો અભાવ, ઓફિસ કે ઘરમાં વધારે સમય બેસીને કામ કરવું અને મોબાઇલ અથવા ટીવી પર વધુ સમય પસાર કરવાથી શરીરમાં જમા થયેલી ચરબી બળતી નથી. પરિણામે વજન ધીમે ધીમે વધવા લાગે છે.

આ સમસ્યા માત્ર શારીરિક સૌંદર્યને અસર કરતી નથી પરંતુ આરોગ્યને ગંભીર રીતે નુકસાન પહોંચાડે છે. વધારે વજનવાળા લોકોને ચાલવામાં મુશ્કેલી પડે છે, થાક જલદી લાગે છે અને શ્વાસ લેવામાં તકલીફ થાય છે. હૃદય પર વધારાનો ભાર પડવાથી હૃદયરોગની સંભાવના વધી જાય છે. બ્લડ પ્રેશર અને ડાયાબિટીસના દર્દીઓમાં પણ મેદસ્વીતા જોખમમાં વધારો કરે છે.

મેદસ્વીતા દૂર કરવા માટે જીવનશૈલીમાં ફેરફાર કરવો ખૂબ જ જરૂરી છે. રોજિંદા આહારમાં તાજા ફળો, શાકભાજી, આખા અનાજ અને ઓછા તેલવાળા ખોરાકનો સમાવેશ કરવો જોઈએ. ખાંડ અને મીઠાઇઓનું સેવન નિયંત્રણમાં રાખવું અને દિવસ દરમિયાન પૂરતું પાણી પીવું પણ ખૂબ ફાયદાકારક છે. નિયમિત સમયે ખાવું અને રાત્રે ભારે ભોજન ટાળવું જરૂરી છે. વજન નિયંત્રિત કરવા માટે વ્યાયામ સૌથી અસરકારક ઉપાય છે. રોજિંદા ચાલવું, દોડવું, યોગ, પ્રાણાયામ તથા હળવી કસરતો કરવી ખૂબ જરૂરી છે. જિમમાં કસરત કે ઘરે સરળ કસરતો કરવાથી શરીર સક્રિય બને છે અને વધારાની ચરબી બળી જાય છે. નિયમિત વ્યાયામ માત્ર વજન ઓછું કરે છે એટલું જ નહીં પરંતુ મનને તાજગી આપે છે અને શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિ પણ વધારે છે.

મેદસ્વીતા દૂર કરવા માટે માનસિક સ્વાસ્થ્ય પર પણ ધ્યાન આપવું જરૂરી છે. તણાવ, ચિંતા અને ઉદાસીનતા ઘણી વાર વધારે પડતું ખાવાનું કારણ બને છે. ધ્યાન, યોગ તથા સકારાત્મક વિચારસરણી અપનાવવાથી માનસિક શાંતિ મળે છે. પૂરતી ઊંઘ લેવી પણ વજન નિયંત્રિત કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

સરકાર અને સમાજ સ્તરે પણ મેદસ્વીતા સામે જાગૃતિ ફેલાવવી જરૂરી છે. બાળકોમાં નાની ઉંમરથી જ પોષણયુક્ત આહાર અને વ્યાયામની આદત વિકસાવવી જોઈએ. શાળાઓ, કોલેજો તથા ઓફિસોમાં હેલ્ધી ફૂડ અને શારીરિક પ્રવૃત્તિઓને પ્રોત્સાહિત કરવી જોઈએ. મેદસ્વીતા માત્ર વ્યક્તિગત નહીં પરંતુ સામાજિક પડકાર પણ છે, જેનો સામનો હળીમળીને કરવો જરૂરી છે.