મૂત્રમાર્ગની પથરી એ એવી પરિસ્થિતિ છે જેમાં કિડની અથવા યુરિનરી ટ્રેક્ટમાં ખનિજના ટુકડા અથવા પથ્થર બનવાની શરૂઆત થાય છે. આ પથરી શરીરમાં યુરિનના બાયોકેમિકલ તત્વો ભેગા થવાના કારણે બને છે. પથરી નાની હોઈ શકે છે અથવા મોટા કદની પણ બની શકે છે, જે મૂત્રમાર્ગમાં ફસાઈને તીવ્ર પીડા પેદા કરે છે. આ સમસ્યા સામાન્ય રીતે પુરુષો અને મહિલાઓ બંનેમાં જોવા મળે છે, ખાસ કરીને જો પાણી ઓછું પીવામાં આવે અથવા આહારમાં પૂરતા પોષક તત્વોની ઉણપ હોય. મૂત્રમાર્ગની પથરીના લક્ષણોમાં તીવ્ર પીડા, પીઠમાં દુખાવો, પેટ ફૂલવું, પેશાબમાં લોહી, દુખાવા સાથે પેશાબ આવવો અને વારંવાર પેશાબ આવવાની સમસ્યા શામેલ છે. કેટલીકવાર પથરી નાની હોય તો લક્ષણો હળવા હોઈ શકે છે, પણ મોટી પથરીના કેસોમાં તાત્કાલિક તબીબી સારવાર જરૂરી બને છે.

પથરીના મુખ્ય કારણોમાં ઓછું પાણી પીવું, ખોરાકમાં ખનિજનું વધારે અથવા ઓછું પ્રમાણ, વધુ પડતું મીઠાવાળું (ખારું) ભોજન, વારસાગત કારણો અને કિડનીના પૂર્વ રોગોનો સમાવેશ થાય છે. આ પરિસ્થિતિને અવગણવાથી પથરી મોટી થઈ શકે છે અને યુરિનરી ટ્રેક્ટમાં ફસાઈ ગંભીર તકલીફ પેદા કરી શકે છે.

સારવાર માટે શરૂઆતમાં પૂરતું પાણી પીવું, યોગ્ય આહાર, ફળો, શાકભાજી અને ખનિજનું સંતુલિત સેવન મહત્વપૂર્ણ છે. પથરીના કદ અને પ્રકાર પ્રમાણે ડોક્ટર દવા, લિથોટ્રિપ્સી અથવા અન્ય મેડિકલ પ્રોસિજરની સલાહ આપે છે. નાની પથરી દવા અને જીવનશૈલીના ફેરફારો દ્વારા બહાર નીકળી શકે છે. જ્યારે પથરી મોટી હોય અથવા દવા અસરકારક ન હોય ત્યારે તબીબી પ્રોસિજર જરૂરી બની શકે છે. લિથોટ્રિપ્સી દ્વારા પથરીને નાના ટુકડામાં તોડી બહાર કાઢવામાં આવે છે. ગંભીર કેસોમાં સર્જરી દ્વારા પથરી દૂર કરવામાં આવે છે. આ આધુનિક ઉપચાર ઝડપથી રાહત આપે છે અને મુશ્કેલી ટાળી શકે છે.

મૂત્રમાર્ગની પથરીના ઉપચાર પછી જીવનશૈલીનું ધ્યાન રાખવું અત્યંત જરૂરી છે. વધુ પાણી પીવું, ફાઈબર અને પોષક તત્વોથી ભરપૂર આહાર, નિયમિત કસરત અને કિડની માટે સલામત જીવનશૈલી અપનાવવી પથરી ફરી ન થાય તે માટે મહત્વપૂર્ણ છે. આજના વ્યસ્ત જીવનમાં પથરી સામાન્ય સમસ્યા બની ગઈ છે, પરંતુ સમયસર નિદાન, યોગ્ય આહાર અને તબીબી દેખરેખ સાથે તે સંપૂર્ણપણે નિયંત્રિત કરી શકાય છે. યોગ્ય ઉપચાર અને કાળજી સાથે વ્યક્તિ આરામદાયક અને સ્વસ્થ જીવન જીવી શકે છે તથા કિડની સંબંધિત ગંભીર જોખમોથી દૂર રહી શકે છે.