પિત્તાશયની પથરી (Gallstones) એ એવી પરિસ્થિતિ છે જેમાં પિત્તાશયમાં નાની અથવા મોટી પથરીનું સર્જન થાય છે. પિત્તાશય એક નાની કોથળી (પાઉચ) જેવું અંગ છે જે લીવર દ્વારા બનાવવામાં આવેલા પિત્તનો સંગ્રહ કરે છે.પિત્તાશયમાં પથરી થવાનું મુખ્ય કારણ પિત્તમાં રહેલા ખનિજ અને કોલેસ્ટેરોલનું અસંતુલન છે. શરૂઆતમાં પથરી નાની હોય છે, પરંતુ ધીમે ધીમે તે પિત્તાશયના કાર્યમાં અવરોધ સર્જી શકે છે.

પિત્તાશયની પથરીના લક્ષણોમાં પેટના ઉપરના જમણા ભાગમાં દુખાવો, પેટ ફૂલવું, બળતરા, પાચનક્રિયામાં અસ્વસ્થતા અને કેટલીકવાર ઘેરા રંગનો પેશાબ આવવો શામેલ છે. કેટલાક દર્દીઓમાં ખોરાક લીધા પછી દુખાવો વધારે અનુભવાય છે. આ લક્ષણો અચાનક શરૂ પણ થઈ શકે છે અને કેટલાક દર્દીઓમાં લાંબા સમય સુધી છૂપા રહે છે. પિત્તાશયની પથરી થવાનું મુખ્ય કારણ અયોગ્ય આહાર, વધારે કોલેસ્ટેરોલ, ચરબીયુક્ત ખોરાક, વધારે વજન, ઓછી કસરત અને વારસાગત કારણો હોઈ શકે છે. આ પરિસ્થિતિને અવગણવાથી પિત્તાશયમાં ઈન્ફેક્શન, પિત્તાશયનો સોજો અથવા પિત્તાશયની નળીઓમાં અવરોધ પેદા થઈ શકે છે.

સરળ અને પ્રાથમિક ઉપચારમાં જીવનશૈલી અને આહાર સુધારવો મહત્વપૂર્ણ છે. ફળો, શાકભાજી, ઓટ્સ, ફાઈબરવાળા અનાજ, ઓછું તેલવાળો અને ઓછો મસાલેદાર ખોરાક લેવાથી પિત્તાશય પર ભાર ઓછો પડે છે. પૂરતું પાણી પીવું, નિયમિત કસરત કરવી અને આરામ જાળવવો પણ લાભદાયક છે. જ્યારે ઘરગથ્થુ ઉપાય અને જીવનશૈલીના ફેરફારો પૂરતા ન થાય, ત્યારે ડોક્ટર દવા, પેઇન રિલીવર્સ અથવા મેડિકલ પ્રોસિજર સૂચવે છે. નાની પથરી દવા અને જીવનશૈલીના ફેરફારથી નિયંત્રણમાં આવી શકે છે. પરંતુ મોટી પથરી અથવા ગંભીર લક્ષણો માટે સર્જરી જરૂરી થઈ શકે છે.

સર્જરી પછી, દર્દીએ આરામ કરવો, યોગ્ય આહાર લેવો અને ડોક્ટરે આપેલી દવા લેવી જરૂરી છે. આ સાથે નિયમિત ચેકઅપ અને પાચનતંત્રની સ્થિતિ પર દેખરેખ રાખવી પણ મહત્વપૂર્ણ છે. યોગ્ય પગલાં અપનાવવાથી પાચનક્રિયા સામાન્ય રહે છે. આજના વ્યસ્ત જીવનમાં પિત્તાશયની પથરી સામાન્ય સમસ્યા બની ગઈ છે, પરંતુ સમયસર નિદાન, યોગ્ય સારવાર અને જીવનશૈલીની કાળજીથી તેને નિયંત્રિત કરી શકાય છે. આ પગલાં અપનાવી વ્યક્તિ આરામદાયક, સ્વસ્થ અને કાર્યક્ષમ જીવન જીવી શકે છે અને પિત્તાશય સંબંધિત ગંભીર સમસ્યાઓ ટાળી શકે છે.