કરોડરજ્જુ (Spinal Cord) આપણા શરીરનો અત્યંત મહત્વનો ભાગ છે, જે મગજને શરીરના અન્ય અંગો સાથે જોડતો મુખ્ય માર્ગ છે. કરોડરજ્જુની તંદુરસ્તી જીવન માટે આવશ્યક છે કારણ કે તે તમામ ચેતાઓ (Nerves) ને નિયંત્રિત કરે છે. કરોડરજ્જુમાં સમસ્યા ઊભી થાય ત્યારે શરીરમાં દુખાવો, ઝણઝણાટી, નબળાઈ અને ક્યારેક લકવો (Paralysis) જેવી સ્થિતિ પણ સર્જાઈ શકે છે. આ કારણે કરોડરજ્જુ માટે યોગ્ય કસરતો તેમજ સારવાર લેવી ખૂબ જ અગત્યની બની જાય છે.

કરોડરજ્જુ માટેની કસરતોમાં નિયમિત યોગ અને સ્ટ્રેચિંગનો સમાવેશ થાય છે. યોગમાં કરવામાં આવતાં આસનો જેમ કે ભુજંગાસન, મકરાસન અને શલભાસન કરોડરજ્જુને મજબૂત બનાવે છે તથા તેને લવચીક રાખવામાં મદદરૂપ થાય છે. સ્ટ્રેચિંગ દ્વારા કરોડરજ્જુ પરનું દબાણ ઘટે છે અને શરીરમાં રક્તપ્રવાહ સુધરે છે. નિયમિત કસરતો કરવાથી કરોડરજ્જુની આસપાસની પેશીઓ (Tissues/Muscles) મજબૂત બને છે, જે કરોડરજ્જુને વધુ સારી રીતે ટેકો આપે છે. આધુનિક જીવનશૈલીમાં લાંબા સમય સુધી એક જ સ્થિતિમાં બેસી રહેવાના કારણે કરોડરજ્જુમાં અનેક સમસ્યાઓ સર્જાય છે. ખાસ કરીને ઓફિસમાં કામ કરતા લોકોમાં ગળાના ભાગમાં દુખાવો અને પીઠની પીડા સામાન્ય બની ગઈ છે. આવી સ્થિતિમાં યોગ્ય કસરતો સાથે સાથે સારવાર પણ મહત્વપૂર્ણ છે. ફિઝિયોથેરાપી, મસાજ થેરાપી અને એક્યુપ્રેશર જેવી પદ્ધતિઓ કરોડરજ્જુના દુખાવામાં રાહત આપે છે.

કરોડરજ્જુની સારવારમાં વ્યાયામ સિવાય ડોક્ટર દ્વારા સૂચવેલી દવાઓ અને જરૂર પડ્યે સર્જરીનો સહારો લેવાય છે. પરંતુ મોટા ભાગના કેસોમાં નિયમિત કસરતો, ફિઝિયોથેરાપી અને જીવનશૈલીમાં બદલાવ દ્વારા દર્દીને મોટી રાહત મળે છે. સારવાર દરમિયાન ડોક્ટરની સલાહ અનુસાર દવાઓ લેવી જોઈએ અને આરામ સાથે સાથે શરીરને સક્રિય રાખવું જોઈએ. આરોગ્ય નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ કરોડરજ્જુ માટે યોગ્ય પોશ્ચર (બેસવા-ઉઠવાની સ્થિતિ) રાખવું અત્યંત જરૂરી છે. ખુરશી પર બેસતી વખતે પીઠને સીધી રાખવી, કમરની નીચે કૂશનનો સહારો લેવો અને મોબાઇલ અથવા લેપટોપ વાપરતી વખતે ગરદનને યોગ્ય સ્થિતિમાં રાખવી જોઈએ. આ નાના પગલાં કરોડરજ્જુની બીમારીઓથી બચાવવા ખૂબ અસરકારક સાબિત થાય છે.

કસરતો તથા સારવાર સાથે સાત્વિક અને પોષક આહાર લેવો પણ અત્યંત જરૂરી છે. કૅલ્શિયમ અને વિટામિન Dથી ભરપૂર ખોરાક કરોડરજ્જુ અને હાડકાંને મજબૂત બનાવે છે. તાજા શાકભાજી, ફળો, દૂધ અને દહીંનો સમાવેશ આહારમાં કરવાથી કરોડરજ્જુની તંદુરસ્તી જાળવી રાખવામાં મદદ મળે છે. પાણી પૂરતું પીવું અને શરીરને હાઇડ્રેટેડ રાખવું પણ જરૂરી છે.

અંતમાં, કરોડરજ્જુ માટેની કસરતો તેમજ યોગ્ય સારવારનો નિયમિત અમલ જીવનની ગુણવત્તા વધારવામાં મદદરૂપ થાય છે. કરોડરજ્જુમાં થતી પીડા કે તકલીફને અવગણવી ન જોઈએ અને સમયસર સારવાર કરાવવી જોઈએ. યોગ્ય કસરતો, સ્વસ્થ જીવનશૈલી અને નિષ્ણાતોની સલાહથી કરોડરજ્જુની સંભાળ રાખી શકાય છે અને શરીરને લાંબા સમય સુધી તંદુરસ્ત અને સક્રિય રાખી શકાય છે.